Πίσω στην επισκόπηση

PCOS / PMOS

Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, διαβήτης και μεταβολικό σύνδρομο

Έγκαιρη αναγνώριση της αντίστασης στην ινσουλίνη, του διαβήτη και του λιπώδους ήπατος

Ο μεταβολισμός είναι κεντρικό μέρος του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών. Γι' αυτό ακριβώς το Σύνδρομο έχει από το 2026 το νέο διεθνές όνομα PMOS, Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome. Η λέξη «μεταβολικό» στο όνομα δείχνει ότι το PCOS/PMOS δεν αφορά μόνο τον κύκλο και τις ωοθήκες, αλλά τον μεταβολισμό του σακχάρου και του λίπους σε όλο τον οργανισμό.

Πολλές μεταβολικές αλλαγές ξεκινούν νωρίς και για μεγάλο διάστημα δεν προκαλούν συμπτώματα. Μια γυναίκα μπορεί να νιώθει υγιής, ενώ με τα χρόνια αναπτύσσεται διαβήτης ή λιπώδες ήπαρ. Γι' αυτό ο έγκαιρος έλεγχος είναι ένα από τα πιο σημαντικά μέτρα στο Σύνδρομο.

Η αντίσταση στην ινσουλίνη

Η ινσουλίνη βοηθά το σάκχαρο να περάσει από το αίμα στα κύτταρα. Στην αντίσταση στην ινσουλίνη, τα κύτταρα ανταποκρίνονται λιγότερο στην ινσουλίνη. Στην αρχή ο οργανισμός το αντισταθμίζει παράγοντας περισσότερη ινσουλίνη. Το σάκχαρο μένει τότε για μεγάλο διάστημα φυσιολογικό, όμως τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης επιδρούν σε πολλά όργανα. Αυξάνουν την παραγωγή ανδρογόνων στις ωοθήκες, διαταράσσουν την ωορρηξία και ευνοούν την εναπόθεση λίπους στην κοιλιά και στο ήπαρ.

Η αντίσταση στην ινσουλίνη στο Σύνδρομο είναι εν μέρει εγγενής και ανεξάρτητη από το βάρος. Σε μια μελέτη με την πιο ακριβή μέθοδο μέτρησης, περίπου το 75% των αδύνατων γυναικών με το Σύνδρομο είχε αντίσταση στην ινσουλίνη, και σχεδόν όλες οι γυναίκες με αυξημένο βάρος. Το αυξημένο βάρος επιδεινώνει την αντίσταση στην ινσουλίνη, δεν είναι όμως η μόνη αιτία της.

Προδιαβήτης και διαβήτης τύπου 2

Οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν περίπου τριπλάσιο κίνδυνο για διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη και για διαβήτη τύπου 2 σε σύγκριση με τις γυναίκες χωρίς αυτό. Ο διαβήτης εμφανίζεται επίσης συχνά νωρίτερα, μερικές φορές ήδη στα 30 ή στα 40. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με αυξημένο βάρος, υπάρχει όμως και με φυσιολογικό βάρος. Ρόλο παίζει και η καταγωγή. Οι γυναίκες ασιατικής καταγωγής, για παράδειγμα, έχουν αυξημένο κίνδυνο ακόμη και με χαμηλότερο βάρος.

Μια μελέτη του 2025 από τη βρετανική UK Biobank σύγκρινε γυναίκες με το Σύνδρομο με γυναίκες ίδιας ηλικίας και ίδιου βάρους. Ακόμη και με το ίδιο βάρος, ο κίνδυνος για διαβήτη τύπου 2 ήταν περίπου μιάμιση φορά μεγαλύτερος στο Σύνδρομο. Το ίδιο το Σύνδρομο είναι επομένως ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου.

Η σωστή εξέταση

Η οδηγία συστήνει έλεγχο του σακχάρου σε όλες τις γυναίκες με το Σύνδρομο κατά τη διάγνωση, ανεξάρτητα από την ηλικία και το βάρος. Η πιο ακριβής μέθοδος είναι η καμπύλη σακχάρου, στην οποία το σάκχαρο μετριέται νηστικό και δύο ώρες μετά από ένα ρόφημα γλυκόζης. Το σάκχαρο νηστείας και η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη HbA1c είναι απλούστερες εξετάσεις, χάνουν όμως ένα μέρος των γυναικών με διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη.

Στη συνέχεια ο έλεγχος επαναλαμβάνεται κάθε ένα έως τρία χρόνια, ανάλογα με τον κίνδυνο. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με αυξημένο βάρος, με παλαιότερες αυξημένες τιμές σακχάρου, με ιστορικό διαβήτη κύησης, με διαβήτη στην οικογένεια, με υπέρταση και με ορισμένες καταγωγές. Πριν από την εγκυμοσύνη και πριν από θεραπεία γονιμότητας, η καμπύλη σακχάρου είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Ένα ορατό σημάδι αντίστασης στην ινσουλίνη είναι ένας σκούρος, βελούδινος χρωματισμός του δέρματος στον αυχένα, στις μασχάλες ή στη βουβωνική περιοχή (μελανίζουσα ακάνθωση). Το σημάδι αυτό είναι λόγος για προσεκτικό μεταβολικό έλεγχο.

Ο διαβήτης κύησης

Οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν σαφώς μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη στην εγκυμοσύνη. Ο διαβήτης κύησης αυξάνει τους κινδύνους για τη μητέρα, όπως η προεκλαμψία και η καισαρική τομή, και για το παιδί, όπως το μεγάλο βάρος γέννησης, οι δυσκολίες στον τοκετό και το χαμηλό σάκχαρο μετά τη γέννηση. Είναι ταυτόχρονα προειδοποιητικό σημάδι για διαβήτη τύπου 2 αργότερα στη ζωή. Γι' αυτό μετά τον τοκετό η γυναίκα χρειάζεται τακτική παρακολούθηση. Η οδηγία συστήνει επίσης καμπύλη σακχάρου πριν από την εγκυμοσύνη ή στην πρώτη επίσκεψη της εγκυμοσύνης, και νέα καμπύλη στις 24 έως 28 εβδομάδες.

Το μεταβολικό σύνδρομο

Το μεταβολικό σύνδρομο περιγράφει τον συνδυασμό πολλών παραγόντων κινδύνου: αυξημένο λίπος στην κοιλιά, αυξημένη αρτηριακή πίεση, αυξημένα τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL χοληστερόλη και αυξημένο σάκχαρο. Μια ανασκόπηση του 2019 δείχνει ότι το μεταβολικό σύνδρομο είναι περίπου διπλάσια συχνό στις γυναίκες με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών σε σύγκριση με τις άλλες γυναίκες. Κάθε ένας από αυτούς τους παράγοντες αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, και μαζί ενισχύουν ο ένας τον άλλον. Περισσότερα στο άρθρο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και καρδιά.

Το λιπώδες ήπαρ

Το λιπώδες ήπαρ που σχετίζεται με τον μεταβολισμό (σήμερα ονομάζεται MASLD) είναι συχνότερο στο Σύνδρομο. Ο βασικός μηχανισμός είναι η αντίσταση στην ινσουλίνη: τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης ευνοούν την εναπόθεση λίπους στο ήπαρ. Μια μετα-ανάλυση του 2023 με 36 μελέτες και περίπου 5.000 γυναίκες με το Σύνδρομο βρήκε λιπώδες ήπαρ σε περίπου 40%. Στη μελέτη της UK Biobank, περίπου το 36% των γυναικών με το Σύνδρομο είχε λιπώδες ήπαρ στη μαγνητική τομογραφία, σε σύγκριση με περίπου το 24% των γυναικών ίδιου βάρους χωρίς το Σύνδρομο. Και στις δύο μελέτες επηρεάζονταν περισσότερο οι γυναίκες με αυξημένα ανδρογόνα.

Το λιπώδες ήπαρ για μεγάλο διάστημα δεν προκαλεί συμπτώματα. Μπορεί όμως να οδηγήσει σε φλεγμονή και ίνωση του ήπατος και αυξάνει τον κίνδυνο για διαβήτη. Το λιπώδες ήπαρ δεν αφορά μόνο το ήπαρ. Οι άνθρωποι με MASLD πεθαίνουν συχνότερα από νόσο της καρδιάς και των αγγείων παρά από νόσο του ήπατος. Μια μετα-ανάλυση του 2021 με 36 μελέτες και περίπου 5,8 εκατομμύρια ανθρώπους έδειξε ότι το λιπώδες ήπαρ αυξάνει τον κίνδυνο για έμφραγμα, εγκεφαλικό και άλλα καρδιαγγειακά συμβάματα κατά περίπου 45%. Όταν η νόσος έχει προχωρήσει σε ίνωση, ο κίνδυνος γίνεται περίπου 2,5 φορές μεγαλύτερος. Περισσότερα για την καρδιά στο άρθρο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και καρδιά.

Με αυξημένο βάρος, αντίσταση στην ινσουλίνη ή αυξημένες ηπατικές τιμές, ο γιατρός πρέπει επομένως να ελέγξει και το ήπαρ. Πόσο βάρος χρειάζεται να χάσει μια γυναίκα για να βελτιωθεί το ήπαρ περιγράφεται στο άρθρο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και βάρος.

Δεν έχει κάθε μορφή τον ίδιο κίνδυνο

Ο κίνδυνος μεταβολικών διαταραχών διαφέρει ανάμεσα στις μορφές του Συνδρόμου. Οι γυναίκες με αυξημένα ανδρογόνα και ακανόνιστο κύκλο, οι λεγόμενοι κλασικοί φαινότυποι, έχουν συνήθως τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Οι γυναίκες χωρίς αυξημένα ανδρογόνα έχουν κατά μέσο όρο μικρότερο κίνδυνο, όχι όμως μηδενικό. Γι' αυτό ο φαινότυπος βοηθά τον γιατρό να σχεδιάσει σωστά τις εξετάσεις και τη θεραπεία για κάθε γυναίκα.

Η θεραπεία

Η βάση είναι ο τρόπος ζωής. Μια ισορροπημένη διατροφή και η τακτική άσκηση βελτιώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη, ακόμη και χωρίς απώλεια βάρους. Με αυξημένο βάρος, μια απώλεια μόλις 5-10% μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο διαβήτη.

Η μετφορμίνη είναι το πιο μελετημένο φάρμακο για τον μεταβολισμό στο Σύνδρομο. Η οδηγία τη συστήνει κυρίως σε γυναίκες με αυξημένο βάρος ή με αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο, μόνη της ή μαζί με το αντισυλληπτικό χάπι. Στη διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη προς τον διαβήτη. Οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 είναι μια νέα επιλογή για γυναίκες με αυξημένο βάρος, μαζί με αλλαγές στον τρόπο ζωής και με ασφαλή αντισύλληψη. Τα νεότερα δεδομένα για αυτά τα φάρμακα στο Σύνδρομο περιγράφονται στο άρθρο «Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και βάρος».

Και η επιλογή της ορμονικής θεραπείας λαμβάνει υπόψη τον μεταβολισμό. Τα διάφορα αντισυλληπτικά χάπια έχουν διαφορετική επίδραση στο σάκχαρο και στα λιπίδια. Γι' αυτό, στις γυναίκες με υψηλό μεταβολικό κίνδυνο, ο γιατρός επιλέγει το χάπι με ιδιαίτερη προσοχή.

Ένας κίνδυνος για όλη τη ζωή

Τα συμπτώματα του κύκλου και του δέρματος συχνά υποχωρούν μετά την εμμηνόπαυση. Ο κίνδυνος για διαβήτη, λιπώδες ήπαρ και καρδιαγγειακά νοσήματα όμως παραμένει και συνεχίζει να αυξάνεται με την ηλικία. Ο μεταβολικός έλεγχος δεν σταματά επομένως με την επιθυμία για παιδί ή με την εμμηνόπαυση.

Η προσέγγιση του ιατρείου

Πηγές: International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome (Monash University, ESHRE, ASRM, 2023); Teede HJ et al., Human Reproduction 2023. European Society of Endocrinology – The polycystic ovary syndrome: a position statement (Conway G et al., European Journal of Endocrinology 2014). Kakoly NS et al., Ethnicity, obesity and the prevalence of impaired glucose tolerance and type 2 diabetes in PCOS, Human Reproduction Update 2018. Stepto NK et al., Human Reproduction 2013 (αντίσταση στην ινσουλίνη σε αδύνατες γυναίκες). Lim SS et al., Metabolic syndrome in polycystic ovary syndrome, Obesity Reviews 2019. Henney AE et al., Risk of type 2 diabetes, MASLD and cardiovascular disease in people living with polycystic ovary syndrome, Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2025. Manzano-Nunez R et al., Non-alcoholic fatty liver disease in patients with polycystic ovary syndrome: a systematic review, meta-analysis, and meta-regression, Journal of Clinical Medicine 2023. Mantovani A et al., Non-alcoholic fatty liver disease and risk of fatal and non-fatal cardiovascular events: an updated systematic review and meta-analysis, The Lancet Gastroenterology & Hepatology 2021.